POKRYCIA DACHOWE

Dach i jego pokrycie mają istotny wpływ na trwałość budynku. Mają też ogromne znaczenie w kształtowaniu elewacji i estetyki całego domu. Wybór materiału pokryciowego oraz konstrukcja dachu są ze sobą ściśle powiązane. Materiały posiadają różne cechy techniczne wpływające na zakres stosowania i zakres nachylenia połaci dachowej. Ciężar pokrycia determinuje konstrukcję więźby, jej nośność, przekroje elementów itd. Dlatego wybór rodzaju materiału pokryciowego powinien zostać dokonany wraz z architektem na etapie projektowania domu. W przypadku nowego budynku inwestor ma do wyboru ogromną ilość rozwiązań i materiałów. Natomiast przeprowadzając remont lub wymianę starego pokrycia bez dodatkowej wymiany lub wzmocnienia więźby dachowej, należy użyć materiał dostosowany do istniejącej konstrukcji.

Rodzaj pokrycia dachowego jest zależny od:

  • nachylenia połaci dachu,
  • nośności konstrukcji więźby,
  • złożoności kształtu dachu,
  • względów estetycznych,
  • możliwości finansowych.

    Pokrycie dachowe stanowi zewnętrzny element składowy połaci dachowej. Spełnia istotną rolę ochrony przed takimi czynnikami atmosferycznymi jak deszcz, wiatr, promieniowanie słoneczne. Pokrycie ułożone jest na konstrukcji dachu za pośrednictwem podłoża, czyli elementów zapewniających możliwość właściwego i trwałego zamocowania do konstrukcji. Podłoże spełnia też często rolę dodatkowej izolacji przeciwwodnej, wiatrowej a także zapewnia warunki właściwej wentylacji dachu. Do pokryć dachowych stosuje się materiały o różnym ciężarze. Materiały lekkie takie jak np. płyty bitumiczne, papy, blachy dachówkowe, dachówki bitumiczne ważą ok. 4-12 kg/m2. Materiały ciężkie takie jak np. dachówki ceramiczne i cementowe ważą ok. 40-80 kg/m2. Ta duża różnica w ciężarze różnych pokryć ma istotny wpływ na zastosowaną konstrukcję dachową. Innym istotnym parametrem pokrycia jest nachylenie połaci dachowej. Nachylenie (spadek) dachu może być określony jako kąt zawarty pomiędzy połacią a poziomem, lub jako stosunek wysokości połaci do jej podstawy wyrażony w ułamku dziesiętnym lub częściej w postaci procentowej. Każdy materiał pokryciowy posiada charakterystyczny dla siebie zakres nachylenia połaci. Koszty zastosowania określonego pokrycia zależą nie tylko od ceny samego materiału dekarskiego ale również od konstrukcji więźby, elementów wstępnego krycia (niezbędnych do ułożenia tego materiału), elementów uzupełniających (wentylacyjnych, kalenicowych, krawędziowych, koszowych), akcesoriów montażowych, obróbek blacharskich (elementy okapowe, kominowe, murki ogniowe) a także robocizny. Koszty robocizny zależą w dużym stopniu od skomplikowania płaszczyzn dachu, obecności lukarn, wieżyczek, kominów i innych tego typu elementów wymagających wykonania starannych obróbek i dodatkowych izolacji.

    PODSTAWOWE RODZAJE POKRYĆ DACHOWYCH

    DACHÓWKI CERAMICZNE- stosowane od niepamiętnych czasów należą do najchętniej używanego typu pokrycia. Są trwałe, estetyczne, niepalne, odporne na wpływy termiczne. Tak jak wszystkie pokrycia składające się z elementów drobnowymiarowych nadają się do krycia dachów nawet o bardzo skomplikowanych kształtach. Podczas układania niewiele jest odpadów. Pokrycie daje się łatwo naprawiać poprzez wymianę pojedynczych elementów. Należą do pokryć typu ciężkiego, dlatego wymagają więźby o grubszych elementach konstrukcyjnych. Układane są na podkładzie z łat drewnianych mocowanych prostopadle do krokwi. Łaty o przekroju najczęściej 38x50 mm, zabezpieczone odpowiednimi preparatami przed korozją biologiczną, powinny być przybijane jednym gwoździem do każdej krokwi. Dachówki ceramiczne są produkowane z gliny. Po przerobieniu surowca i dodaniu składników uszlachetniających z otrzymanej masy formuje się dachówki. Następny etap to suszenie w suszarni i wypalanie w piecu w temperaturze ok. 10000C. Niektóre typy dachówek są barwione w masie, inne są barwione powierzchniowo a także mogą być glazurowane (szkliwione). Produkowane są w wielu różnych kolorach, od naturalnego ceglasto-czerwonego, brązowego, po szare, grafitowe, zielone i niebieskie. Oprócz dachówek producenci oferują elementy uzupełniające takie jak: gąsiory, dachówki wentylacyjne, dachówki boczne, elementy koszowe i inne. W ofercie handlowej znaleźć można wiele typów dachówek. Od dawna stosowane są karpiówki układane pojedynczo lub podwójnie 'w koronkę' i dachówki klasztorne. Najczęściej spotykamy je na obiektach zabytkowych. Ze względu da duży ciężar i małą szczelność obecnie są rzadko stosowane. Częściej stosowane są dachówki esówki (holenderki) i dachówki zakładkowe. Posiadają większą szczelność i stanowią lżejsze pokrycie. Układanie pokrycia rozpoczyna się po wykonaniu wszystkich obróbek blacharskich, wyprowadzeniu wszystkich elementów ponad połacie dachu oraz otynkowaniu kominów. Układanie rozpoczyna się zawsze od okapu. Dachówki zawieszane są na łatach przy pomocy specjalnie wyprofilowanego zaczepu. Układane są bez użycia zaprawy. Zachodzące na siebie fragmenty poszczególnych dachówek zapewniają szczelność pokrycia. Fragmenty te mogą być płaskie (karpiówka) lub posiadać specjalnie wyprofilowane zamki (esówka, zakładkowa). Do mocowanie niektórych typów dachówek stosuje się gwoździe lub drut. Podkład pod dachówki ceramiczne to najczęściej deskowanie, papa, kontrłaty (wzdłuż krokwi) i łaty. Innym nowocześniejszym rozwiązaniem jest zamiast pełnego deskowania i papy, układana wprost na krokwiach folia wstępnego krycia (zbrojona, paro przepuszczalna), kontrłaty i łaty lub tylko łaty.

    DACHÓWKI CEMENTOWE- przypominają wyglądem dachówki ceramiczne. Stosowane już od ponad 150 lat posiadają różne wzory i kolory. Należą do pokrycia ciężkiego. Produkowane są z piasku, cementu i wody. Nowoczesna technologia produkcji zapewnia wysoką ich jakość i trwałość. Najczęściej można spotkać dachówki esówki i zakładkowe. Ich waga ok. 35-50 kg/m2. Dachówki cementowe barwione są w masie i najczęściej dodatkowo powierzchniowo. Podkład pod dachówki cementowe stosowany jest taki sam jak pod dachówki ceramiczne. Nachylenie dachu 22-600, a przy stosowaniu dodatkowego uszczelnienia nawet od 100. Mocując każdą dachówkę można je układać nawet na powierzchniach pionowych. Producenci oferują dodatkowe elementy uzupełniające podobnie jak w przypadku dachówek ceramicznych.

    DACHÓWKI BITUMICZNE- należą do pokryć lekkich. Stosowane od około 50 lat przypominają z daleka dachówki tradycyjne. Mają budowę warstwową, składają się z osnowy (włókniny szklanej lub celulozowej) pokrytej obustronnie masą asfaltową i posypką mineralną. Wierzchnia warstwa to posypka gruboziarnista z minerałów o różnych naturalnych barwach. Zapewnia to trwałość i niezmienność barw. Podkładem na ogół jest deskowanie pełne lub sklejka, w przypadku małego nachylenia połaci, pokryte papą podkładową. Dzięki lekkości (8-15 kg/m2) można stosować oszczędniejsze konstrukcje dachowe. Układanie jest proste, nie wymaga specjalistycznego sprzętu, kolejne pasy materiału pokryciowego są przybijane do podłoża gwoździami lub specjalnymi zszywkami. Charakteryzują się ogromną łatwością krycia dachów o nieraz bardzo skomplikowanych kształtach i zróżnicowanym nachyleniu (12-900). Dzięki małym wymiarom pojedynczych elementów mają dużą odporność na odkształcenia pod wpływem zmian temperatury i pracy podłoża. Jest to jeden z tańszych rodzajów pokrycia, a jego trwałość osiąga nawet 40 lat. Niektóre typy dachówek mają od spodu warstwę bitumiczną przyklejającą się (wulkanizującą), pod wpływem ciepła słonecznego, do dolnego elementu, przez co następuje dodatkowe doszczelnienie pokrycia. Na rynku dostępne są dachówki bitumiczne o różnych kształtach (różne wycięcia) i kolorach (różnobarwne posypki). W tym rodzaju pokrycia niewiele się spotyka elementów dodatkowych, ponieważ z elementów podstawowych można wykonać również obróbki kalenic, naroży, koszy i inne. Dachówki bitumiczne są materiałem nowoczesnym, odpornym na wodę i ogień, niewrażliwe na wysoką temperaturę, mają wysoką wytrzymałość na rozciąganie.

    POKRYCIA BLASZANE- dawniej używano blachę płaską: miedzianą, cynkową, ołowianą. Później również blachę mosiężną, stalową ocynkowaną. Współcześnie używane są również blachy profilowane z rdzeniem stalowym lub aluminiowym powleczone kilkoma warstwami ochronnymi. Blachy profilowane (dachówkowe, faliste, fałdowe) w przeciwieństwie do blach płaskich nie wymagają podkładu pełnego z desek, wystarczą łaty drewniane lub stalowe. Blacha ze względu na swoją lekkość nadaje się do renowacji starych dachów. Podobnie jak inne lekkie pokrycia wpływa korzystnie na koszty więźby dachowej. Aby zabezpieczyć blachę (stalową, aluminiową) przed korozją i różnymi wpływami atmosferycznymi jej zewnętrzną warstwę pokrywa się żywicą akrylową, poliestrem, plastizolem lub puralem. W rejonach o wysokiej wilgotności i dużej ilości opadów najlepiej stosować pokrycia z rdzeniem aluminiowym. Blacha miedziana- jest odporna na korozję i bardzo trwała. Jej trwałość szacuje się na 100-300 lat. Pod wpływem związków siarki zawartych w powietrzu nabiera charakterystycznej zielonkawej patyny. Jej jedyną wadą jest wysoka cena. Stosowana jest tradycyjnie w postaci płaskiej, nie profilowanej. Blacha cynkowa- trwałość ok. 50 lat (z dodatkiem tytanu ok. 100 lat). Stosowana w postaci płaskiej. Blacha aluminiowa- zabezpieczana powłoką poliestrową przed działaniem promieni UV. Trwałość ponad 50 lat. Dostępna zarówno w postaci płaskiej jak i profilowanej (dachówkowej, fałdowej), a także w zróżnicowanych kolorach. Blacha stalowa ocynkowana- jest najczęściej stosowana ze względu na korzystną cenę. Oprócz obustronnego ocynkowania chroniona jest też dodatkowymi warstwami ochronnymi. Trwałość 30-50 lat. Stosuje się w postaci płaskich arkuszy oraz jako blachę dachówkową lub trapezową. Blacha stalowa pokryta alucynkiem- czyli cienką warstwą stopu zawierającego 55% aluminium, 43,4% cynku i 1,6% krzemu. Aluminium stanowi ochronę przed korozją oraz działaniem kwasów i zasad. Cynk uniemożliwia korozję w miejscach zarysowań i cięcia blachy. Natomiast krzem nadaje powłoce ochronnej odpowiednią twardość. Dodatkowo pokrywa się blachę lakierem poliestrowym nadając jej różne kolory. Takie pokrycie posiada wielokrotnie większą trwałość od zwykłej blachy ocynkowanej. Blacha z posypką ceramiczną- przypomina wyglądem dachówkę ceramiczną. Posiada rdzeń stalowy pokryty galwanicznie stopem aluminiowo-cynkowym, oraz warstwą epoksydową. Zewnętrzna strona posiada ponadto warstwę akrylu oraz żywicy z drobnoziarnistym kruszywem mineralnym pokrytym żywicą akrylową. Od spodu blacha zabezpieczona jest powłoką poliestrową. Blachy z posypką imitują dachówkę, łupek kamienny lub gont.

    PŁYTOWE ELEMENTY WIELKOWYMIAROWE- należą do pokryć lekkich, łatwych do ułożenia oraz dosyć tanich. Stosowane są do krycia nieskomplikowanych połaci dachowych o mniejszym nachyleniu oraz budynków przemysłowych, rzemieślniczych, wiat i innych prostych zadaszeń. Bitumiczne płyty dachowe- profilowane w kształcie falistym. Posiadają osnowę z włókna celulozowego nasyconego materiałem bitumicznym. Barwione są na różne kolory. Płyty włóknisto-cementowe- płaskie oraz profilowane w kształcie falistym. Podkład z włókien celulozowo- polipropylenowych nasycany cementem i wypełniaczami mineralnymi. Barwione w masie lub powierzchniowo. Płyty z tworzyw sztucznych- płaskie, profilowane oraz strukturalne. Wykonane z materiałów przepuszczających promieniowanie słoneczne takich jak: poliwęglan (komorowe i gładkie), polimetakrylan (gładki i ornamentowy), polistyren, i inne. Zastosowanie jako doświetlające elementy pokrycia dachowego.

    PAPY I FOLIE- stosowane głównie do krycia dachów płaskich i o małym spadku. Podkładem może być gładź cementowa, deski, wełna mineralna, styropian. Układane są w jednej lub dwóch warstwach, mocowane metodą termozgrzewalną lub mechanicznie. Dzięki dużej szczelności można kryć dachy o nachyleniu od 00. Papy- posiadają podkład z tektury, włókniny szklanej lub tkaniny poliestrowej. Nasycane są masą bitumiczną i wykańczane posypką mineralną w różnych kolorach. Folie- produkowane z PVC na welonie z siatki poliestrowej lub włóknie szklanym. Do krycia dachów płaskich o lekkiej konstrukcji oraz do renowacji starych pokryć bitumicznych.

    POKRYCIA BEZSPOINOWE- można układać na każdym dachu, niezależnie od jego kształtu a także naprawiać i konserwować istniejące pokrycia dachowe. Gotowe masy po ułożeniu są bardzo szczelne, tworzą powłokę elastyczną, bez żadnych połączeń. Trwałość szacowana jest na ponad 15 lat. Pokrycia bezspoinowe najlepiej nadają się na dachy płaskie. Większość mas wzmacnia się wkładkami zbrojącymi i wykańcza posypką mineralną. Masy asfaltowo-kauczukowe- mają postać ciekłą, po rozprowadzeniu wysychają na powietrzu. Można je układać na betonie, papie asfaltowej, drewnie, blasze itd. Niektóre odmiany można układać na wełnie mineralnej, styropianie i piance poliuretanowej. Zwykle stosuje się wkładki zbrojące i wykańcza posypką mineralną. Wkładki te to najczęściej maty z włókien szklanych, poliamidu, poliestru lub polipropylenu. Posypkę mineralną rozsypuje się ręcznie na wierzchniej, jeszcze nie wyschniętej, warstwie masy. Stosuje się w tym celu najczęściej drobnoziarnisty łupek w różnych kolorach, taki sam jak w dachówkach bitumicznych. Masy poliuretanowe- przygotowywane w specjalnych agregatach i natryskiwane na połacie dachowe tworzą dodatkowo izolację termiczną. Rozprowadzoną masę poliuretanową pokrywa się farbą chroniącą przed promieniami UV lub układa na niej warstwę żwiru. Pokrycie to można wykonać na niemal każdym podłożu.

    INNE RZADZIEJ STOSOWANE POKRYCIA

    Gonty drewniane- z drewna sosnowego, świerkowego lub jodłowego. Mogą być cięte lub łupane. Cięte dodatkowo posiadają pióro i wpust co zapewnia większą szczelność. Można układać je na każdym nawet bardzo skomplikowanym dachu.
    Wióry drewniane- płaty strugane z drewna osikowego. Mają mało sęków, są odporne na działanie korników.
    Łupek naturalny- jest to skała osadowa o strukturze warstwowej składająca się głównie z minerału- miki. Skałę pociętą na bloki rozwarstwia się na płytki o gr. ok. 5 mm. Można go układać na dachach o skomplikowanych kształtach, jest niepalny, trwały i odporny na wpływy atmosferyczne. Płytki z łupka dostarczane są w różnych kształtach: prostokątne, łukowe, łuskowe, ortogonalne, mają zabarwienie grafitowe, zielone lub bladobordowe.
    Strzecha- wykonywana jest z materiałów naturalnych (trzcina, słoma) lub trudno palnych tworzyw sztucznych. Dach kryty strzechą jest bardzo ciepły i szczelny. Pokrycie strzechą naturalną jest dosyć ciężkie (ok. 70 kg/m2), wymaga więc odpowiednio przygotowanej więźby. Strzecha z tworzywa sztucznego jest lżejsza (ok. 10 kg/m2).
    'Zielony dach'- pokrywa trawiasta stosowana przy małym pochyleniu dachu. Pokrycie bardzo ciężkie wymagające złożonej izolacji przeciwwodnej oraz mocnego podłoża, najlepiej betonowego.

    NAJWIĘKSZE, NAJMNIEJSZE ORAZ ZALECANE POCHYLENIE POŁACI DACHOWYCH (wg PN-89/B-02361 Pochylenie połaci dachowych):

  • Papa asfaltowa potrójnie na betonie lub deskowaniu najmniejsze 3st(5%), największe 17st(30%), zalecane 3st(5%)- 11st(20%)
  • Papa asfaltowa podwójnie na betonie lub deskowaniu najmniejsze 11st(20%), największe 31st(60%), zalecane 11st(20%)- 22st(40%)
  • Blacha stalowa i aluminiowa fałdowa bez styku i ze stykiem poprzecznym najmniejsze 3st(5%), zalecane od 11st(20%)
  • Blacha stalowa ocynkowana najmniejsze 11st(20%), zalecane od 17st(30%)
  • Ceramiczna dachówka karpiówka pojedynczo najmniejsze 39st(80%), największe 50st(120%), zalecane 39st(80%)-45st(100%)
  • Ceramiczna dachówka karpiówka podwójnie w łuskę najmniejsze 31st(60%), największe 50st(120%), zalecane 35st(70%)-50st(120%)
  • Ceramiczna dachówka holenderka najmniejsze 11st(20%), największe 50st(120%), zalecane 39st(80%)-47st(110%)
  • Ceramiczna dachówka zakładkowa najmniejsze 31st(60%), największe 45st(100%), zalecane 35st(70%)-42st(90%)
  • Ceramiczna dachówka marsylka najmniejsze 31st(60%), największe 45st(100%), zalecane 35st(70%)-42st(90%)